ب . مدعا اين است كه اگر آن دو صادقند پس در نتيجه نيز ، سالبهء جزئيه صادق است ، اى : « بعض الحيوان ليس بناطق » . ج . برهان اين است كه اگر سالبه جزئيهء در نتيجه صادق نباشد يعنى « بعض الحيوان ليس بناطق » كذب باشد ، لازمه‌اش اين است كه نقيض آن صادق باشد تا ارتفاع نقيضين لازم نيايد و نقيض سالبه جزئيه ، موجبهء كليه است يعنى : « كل حيوان ناطق » آن‌گاه اگر اين نقيض صادق باشد آن را با كبراى اصل ضميمه كرده و اين نقيض را صغراى استدلال و آن كبراى كلّى را كبراى اين استدلال قرار مىدهيم و از مجموع دو موجبهء كليهء يك قياس ضرب اوّل از شكل اوّل كه موجبهء كليه است به دست مىآيد و آن اشرف قضايا و بهترين نوع استدلال است ؛ « كل حيوان ناطق » ، و « كل ناطق انسان » ، از اين دو مقدمه يك كبراى كلّى نتيجه‌گيرى مىشود كه : « كل حيوان انسان » . آن‌گاه اگر اين نتيجه صادق باشد لازمه‌اش اين است كه نقيض آن كاذب باشد تا اجتماع نقيضين لازم نيايد و نقيض موجبهء كليه ، سالبهء جزئيه است يعنى : « بعض الحيوان ليس به انسان » و اين سالبهء جزئيه عين صغراى اصل است كه از اوّل مفروض الصدق قرار داده شد ؛ حال اگر بگوييم اين سالبهء جزئيه كذب است ، خلاف فرض لازم مىآيد و خلف ، باطل و محال است پس خود اين سالبه جزئيه صدق است و نقيض آن‌كه موجبهء كليه بود كذب خواهد بود ، منشأ كذب نتيجه ، كه موجبهء كليه باشد ، عبارت است از نقيض نتيجه كه در اين‌جا صغرى واقع شده پس نقيض نتيجه باطل و خود نتيجه صادق است ، يعنى : « بعض الحيوان ليس بناطق » و هذا هو المطلوب ( از طريق برهان خلف اين ضرب را نيز منتج قرار داديم ) . تمرين . همان‌گونه كه ما ضرب رابع را به طريق برهان خلف ، مبرهن و ثابت كرديم شما مىتوانيد سه ضرب قبلى را نيز از اين طريق مبرهن و منتج بودن آن‌ها را ثابت كنيد . حلّ تمرين : برهان خلف سه مرحله دارد : 1 . مفروض : صدق صغرى و كبراى شكل ثانى است ؛ 2 . مدّعا : به دنبال صدق آن دو ، صدق نتيجه حتمى است ؛ 3 . برهان : اگر خود نتيجه صادق نباشد بايد نقيض آن صادق باشد سپس نقيض نتيجه را از آن‌جا كه موجبه است صغرى ، و كبراى قياس اوّل را از آن‌جا كه كلّى است